Яков Викторович Стручков 110 сааhыгар аналлаах тэрээhиннэр

Бу күннэргэ биир дойдулаахпыт, үтүөлээх учуутал, оҕо суруйааччыта Я.В.Стручков төрөөбүтэ 110 сааһыгар анаан, кини сырдык аатын үйэтитээри, олорбут олоҕун, айбыт үлэлэрин туһунан сэһэргэһээри, киниэхэ анаммыт ахтыы киэһэтэ буолан ааста.

Тэрээһиҥҥэ Яков Викторович олоҕо, айар үлэтэ сырдатылынна. Архыып матырыйаалларыттан ахтыылар ааҕылыннылар, билэр, чугас дьонун видео-ахтыыта, хаартысканан презентация көрдөрүлүннэ. Кини эрэйдээх-мускуурдаах ыарахан олоҕун кэрчиктэрин ахтыылартан, туһааннаах докумуоннартан билэн, кэлбит дьон олус долгуйда, сонньуйда.

Яков Викторович киһи, учуутал быһыытынан сытыары сымнаҕаһа, төрөөбүт дойдутун хайдахтаах курдук таптыыра, бэриниилээҕэ, ханнык да үлэттэн чаҕыйан турбакка инники күөҥҥэ сылдьыбытын үгүс киһи биллэ-иһиттэ. Кини суруйааччы Тимофей Сметанинныын таһаартарбыт «Мэхээлэчээн булчут кэпсээннэрэ» диэн оҕолорго анаан суруйбут кинигэлэрэ өлбөт-сүппэт үйэлэммитэ кэрэхсэбиллээх. Ахтыы биэчэригэр Яков Викторович хос-хос сиэнэ Ваня Стручков музыкальнай эҕэрдэлээх кэлэн сэргэхситтэ, итиэннэ сиэнэ Евдокия, хос сиэнэ Тамара, хос-хос сиэнэ Таира кыттыыны ыллылар.

Улуустааҕы Киин библиотека Арассыыйаҕа Сомоҕолоһуу сылыгар, Өрөспүүбүлүкэҕэ культура сылын чэрчитинэн, биир дойдулаахпыт, олохтоох суруйааччы, үтүөлээх учуутал Яков Викторович Стручков төрөөбүтэ 110 сылыгар анаан «Мэхээлэчээн суолларынан» улуустааҕы күрэҕи биллэрбитэ. Күрэҕи «Абый улууһа (оройуона) муниципальнай оройуон» үбүлээтэ. Үөрэнээччилэр «Мэхээлэчээн булчут кэпсээннэрэ» айымньыга олоҕуран, уруһуйга, бэйэ оҥоһугар (поделки) уонна биир киһилээх көрдөрүү (театр одного актера) күрэхтэспиттэрэ. Бу күрэх сүрүн сыалынан суруйааччы дириҥ ис хоһоонноох олоҕун уонна үлэтин кытта билсии; суруйааччы айымньыларын оҕо өйүгэр-санаатыгар иҥэрии; оҕону дьиэ кэргэнин кытары ааҕыыга көҕүлээһин, литератураҕа, төрөөбүт тылга тапталы иҥэрии; оҕоҕо уруһуй, оҥоһук нөҥүө анаарар, ырытар дьоҕурун сайыннарыы; театральнай искусство үөрүйэхтэригэр угуйуу; айар, суруйар талааннаах оҕолору өйөөһүн, көҕүлээһин буолаллар.

Көрүҥнэринэн түмүк маннык буолла:

Уруһуй күрэҕэр 1 миэстэ – Аэлита Стручкова, С.Ф.Марков аатынан Уолбут орто оскуолатын 1 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы О.О.Стручкова).

2 миэстэ – Карина Слепцова, С.Ф.Марков аатынан Уолбут орто оскуолатын 2 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы М.М.Жиркова).

3 миэстэ – Дохунаев Айхал – В.П.Ефимов аатынан Белай Гора начальнай оскуолатын 1 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы В.Д.Артемьева).

Маны сэргэ, анал ааттар туттарылыннылар: «Мэтириэт маастара» Томская Миланаҕа, А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын 3 кылааһын үөрэнээччитигэр (салайааччы С.Г.Слепцова), «Бастакы хардыы» Жиркова Лераҕа, В.П.Ефимов аатынан Белай Гора начальнай оскуолатын 1 кылааһын үөрэнээччитигэр (салайааччы В.Д.Артемьева), «Эриэккэс уруһуй» Мкртчян Ловикка, В.П.Ефимов аатынан Белай Гора начальнай оскуолатын 2 «б» кылааһын үөрэнээччитигэр (салайааччы В.Д.Артемьева).

Оҥоһук күрэҕэ: 1 миэстэ – Таисия Никифорова, А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын 7 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы С.Э.Слепцов), матырыйаала – тайах муоһа;

2 миэстэ – Юлиана Оконешникова, А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы С.Г.Слепцова), матырыйаала – полимернай туой, баата.

3 миэстэ – Марк Стручков, С.Ф.Марков аатынан Уолбут орто оскуолатын 6 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы Т.Г.Стручкова), матырыйаала –

Оҥоһуктарга анал ааттар: «Аныгы технологияны туһаныы» – Анита Томская, А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ (салайааччы И.П.Томская);

Биир киһилээх көрдөрүү (театр одного актера) – 1 миэстэ Кирилл Никулин А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын 7 кылааһын үөрэнээччитэ «Мохсоҕоллоох булгунньахха» монолога (салайааччы В.П.Черемкина);

2 миэстэ – Таира Слепцова А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын 4 кылааһын үөрэнээччитэ «Ураҕас саабын солбуйбута» монолога (салайааччы А.В.Афанасьева).

Дьүүллүүр сүбэ А.Е.Слепцов аатынан Абый орто оскуолатын оҕолорун, салайааччыларын бэлиэтээтэ. Ол курдук, суолта биэрэн, күрэх бары түһүмэхтэригэр актыыбынайдык, ситиһиилээхтик кыттыбыттарын тоһоҕолоото. Биир киһилээх көрдөрүү (инсценировка) күрэҕэр айымньы ис хоһоонун арыйар видео устуу, муусуканан киэргэтии, тыас-уус, таҥас-сап барыта хаачыстыбалаахтык учуоттаммыта бэлиэтэннэ.

Ити курдук, үтүөлээх учуутал, оҕо суруйааччыта Яков Викторович Стручковка анаммыт тэрээһин силигин ситэн, сырдык санаанан салайтаран, үтүө өйдөбүлү хаалларда.

Уолбут сэлиэнньэтин библиотекатыгар Абыйтан бастакы "Саха АССР үтүөлээх учуутала", оҕо суруйааччыта Яков Викторович Стручков төрөөбүтэ 110 сааһыгар анаан литературнай биэчэр буолан ааста. 6 кылаас үөрэнээччилэрэ Яков Викторович оҕолорго анаан суруйбут кэпсээниттэн "Туллукчааннар" диэн кэпсээнин, Тимофей Сметанин, Яков Стручков "Мэхэлэчээн булчут кэпсээннэрин" айымньыларыттан "Төбөбөр кус сымыыттаабыта, өлөр суолтан бөрө быыһаабыта", "Эргэ балаҕан халҕанынан" кэпсээннэрин аахтылар, кэпсээтилэр.

Тэрээһиҥҥэ Я. В. Стручков олоҕо, айар үлэтэ сырдатылынна. Архыып матырыйаалларыгар олоҕуран 1942-1948 с.с. саха тылыгар үөрэппит үөрэнээччилэрин ахтыылара хаартыскалар презентация нөҥүө ааҕылынна, көрдөрүлүннэ.

Олоҕун бүүс бүтүннүү ыччаты иитиигэ анаабытын тэрээһиҥҥэ кэлбит, 1960 сылларга үөрэппит оҕолоро Тамара Константиновна, Людмила Алексеевна, Егор Васильевич сэһэргээтилэр, оройуоҥҥа араас салаа үлэлэригэр элбэх ахсааннаах специалистар иитиллэн тахсыыларыгар кини үтүө өҥөтүн улаханын бэлиэтээтилэр.

Псевдонима "Хомурдуостуурап", техникаҕа лаппа сыһыаннааҕын, үчүгэйдик быһаарсарын. Маһынан, тимиринэн дэгиттэр уһанарын. Сыанаҕа үчүгэйдик артыыстыырын кэпсиирин, олус көрдөөх кэпсээннээх буоларын. Кэнники өссө үлэтин быыһыгар адвокатынан үлэлээн дьон махталларын ыларын. Учуутал, аҕа табаарыс туһунан үтүө, сырдык өйдөбүл буолан хаалбытын кэпсээтилэр. Алын кылаас учуутала Маргарита Михайлова үтүө санаалаах учуутал Алехин Виктор Семёнович тулаайах хаалбыт Яковы иитэ ылан үөрэттэрбитин, Яков Викторович тус олоҕун кэпсээтэ. Улуустааҕы "Мэхэлэчээн булчут кэпсээннэрэ" күрэххэ кыттыбыттарын сырдатта. Яков Викторовичка анаммыт тэрээһин көлүөнэттэн көлүөнэҕэ үтүө өйдөбүл буолан тарҕана турдун!

Кулун тутар 12 күнүгэр Майыардааҕы библиотека оскуола библиотекатын кытта улахан кылаас оҕолоругар анаан "Мэхээлэчээн мүччүргэннээх сырыылара" диэн сэргэх библиотечнай урок ыытылынна. Бу күн үөрэнээччилэр төрөөбүт литературабыт биир чаҕылхай айымньытын кытта чугастык билсистилэр, айымньы автордарын олохторун, айар үлэлэрин сэҥээрдилэр.

Урок сүрүн тиэмэтэ – биһиги биир дойдулаахпыт Яков Васильевич Стручков уонна кини биллиилээх оҕо суруйааччытыныын Тимофей Егорович Сметанинныын бииргэ суруйбут "Мэхээлэчээн булчут" диэн кинигэлэрэ буолла. Оҕолор бу икки талааннаах суруйааччы хайдах доҕордоспуттарын уонна оҕолорго анаан айымньылары хайдах айбыттарын туһунан сэһэргээһини сэргии иһиттилэр. Яков Стручков олоҕун уонна айар үлэтин туһунан сиһилии презентация көрдүлэр, суруйааччы ааспыт олоҕун, үөрэҕин уонна айымньыларын историятын кытта билсистилэр.

Оҕолор ордук кэрэхсээбиттэрэ – "Чуораанчык" уонна "Колокольчик" оҕо сурунаалларга тахсыбыт "Мэхээлэчээн" туһунан оонньуу-комикстар буоллулар. Кинилэр дьикти дьүһүйүүлээх комикстары көрөн күлэн-үөрэн, Мэхээлэчээн кэрэхсэтэр сырыыларын хайдах ойуулаабыттарын сөхтүлэр, герой дьикти түгэннэрин кытта бииргэ оҥорон көрөр курдук сананыы курдук түгэннэри аҕалла.

Урок түмүгэр оҕолор "Мэхээлэчээн сырыылара" диэн остуол оонньуутун сэргэхтик оонньоотулар. Бу оонньуу нөҥүө кинилэр кинигэ геройун мүччүргэннээх түгэннэригэр бэйэлэрэ кыттар курдук сананан, Мэхээлэчээн дьоллоох дьылҕатын өссө дириҥник өйдөөтүлэр, билии-көрүү өттүнэн өссө байдылар.

Бу библиотечнай урок оҕолорго саха литературатын, бэйэбит суруйааччыбыт айымньыларын кэрэхсэтэргэ улахан суолтаны ылла. Мэхээлэчээн туһунан сэһэннэр оҕолору ааҕарга көҕүлээн, төрөөбүт тылынан суруллубут айымньыларга интэриэһи үөскэттилэр, кинилэри ааҕыы эйгэтигэр ыҥырдылар.